Jurij Andruchowycz: Wojna, chaos i burleska
Poeta, prozaik, eseista i tłumacz. Urodzony w 1960 roku.
Współzałożyciel grupy poetyckiej Bu-Ba-Bu (Burleska-Bałagan-Bufonada). W latach 1990–1991 studiował w Instytucie Literatury im. Gorkiego w Moskwie. W 1996 r. w Przykarpackim Uniwersytecie Narodowym im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku obronił rozprawę doktorską na podstawie pracy Bohdan Ihor Antonycz a literacko-estetyczna koncepcja modernizmu.
Polskim czytelnikom znane są jego zbiory esejów Erz-herz-perc, Moja Europa (wspólnie z Andrzejem Stasiukiem, 1996, przeł. Przemysław Tomanek), Ostatnie terytorium (2002, przeł. Katarzyna Kotyńska, Lidia Stefanowska), Diabeł tkwi w serze (2007, przeł. Renata Rusnak, Katarzyna Kotyńska) oraz Leksykon miast intymnych (2014, przeł. Katarzyna Kotyńska), powieści Perwersja (2003, przeł. Renata Rusnak), Rekreacje (1994, przeł. Aleksandra Hnatiuk), Dwanaście kręgów (2005, przeł. Katarzyna Kotyńska), Tajemnica (2008, przeł. Michał Petryk), Moscoviada (1993, przeł. Przemysław Tomanek), Kochankowie Justycji (2019, przeł. Katarzyna Kotyńska) oraz Radio Noc (2023, przeł. Jerzy Czech), a także tomy poetyckie Egzotyczne ptaki i rośliny (2007, przeł. Jacek Podsiadło), Piosenki dla martwego koguta (2007, przeł. Bohdan Zadura) oraz Listy do Ukrainy (2025, przeł. Tomasz Różycki). W 2005 roku nagrał płytę Andruchoid, na której recytuje swoje wiersze do muzyki Mikołaja Trzaski. W tym samym roku nawiązał także współpracę z wrocławskim zespołem Karbido, w wyniku której powstały trzy albumy. W 2014 roku Paweł Smoleński przeprowadził z nim wywiad rzekę o ukraińskiej rewolucji Szcze ne wmerła i nie umrze.
Utwory Andruchowycza przetłumaczono na 21 języków, w tym m.in. polski, niemiecki, angielski, hiszpański, węgierski, rumuński, chorwacki. Jurij Andruchowycz przełożył na język ukraiński m.in. wybrane utwory Williama Szekspira, Rainera Marii Rilkego, Heinricha von Kleista, Roberta Walsera, Borysa Pasternaka, Osipa Mandelsztama, a także Tadeusza Konwickiego, Czesława Miłosza i Brunona Schulza. Jest laureatem wielu nagród literackich, m.in. Nagrody im. Herdera (2001), Nagrody Pokoju im. Ericha-Marii Remarque’a (2005), Nagrody Europejskiego Porozumienia Leipziger Buchpreis (2006), Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus” (2006 – tę wrocławską nagrodę otrzymał jako jej pierwszy laureat, za powieść Dwanaście kręgów), Nagrody im. Hanny Arendt (2014), Międzynarodowej Nagrody Literackiej „Vilenica” (2017) oraz Nagrody im. Václava Buriana za wkład kulturalny w dialog środkowoeuropejski (2019).
O ptaszkach też można pisać w jakimś sensie bardzo politycznie. Ale ja myślę, że tu nie chodzi o takie rygorystyczne sformułowanie: powinien – nie powinien. Moim zdaniem, powinien, bo inaczej nie może. To nie jest kwestia wyboru, odmowy, odrzucenia. To sposób istnienia pisarza w świecie – powiedział w wywiadzie dla portalu Gdańsk Miasto Literatury.